Ngày nọ, Thầy Khổng Tử và các môn đệ đi thăm viếng một làng kia được tiếng là có nhiều người hiền (hiền nhân). Đến xế trưa, thầy trò dừng chân nghỉ ngơi dưới một tàng cây cổ thụ ở cuối làng.
Tử Lộ, một học trò của Khổng Tử, hỏi Thầy mình: Thưa Thầy, thế nào là một người hiền?
Thay vì trả lời câu hỏi của Tử Lộ, Thầy Khổng Tử bèn hỏi lại các môn đệ của mình: Theo các con, người hiền phải là người như thế nào?
Sau một vài phút suy nghĩ, một học trò trả lời: Theo con, người hiền phải là người được mọi người yêu mến…
Khổng Tử lắc đầu. Một học trò khác liền nói tiếp: Vậy thì, thưa Thầy, người hiền là người không được ai quí mến, không ai ưa thích cả? Nghe vậy, Khổng Tử cười bảo: Không ai ưa thích, không ai yêu mến thì sao gọi là người hiền được?
Tử Lộ nãy giờ suy nghĩ mà chưa tìm ra câu trả lời, nghe Thầy nói vậy liền hỏi:
– Thưa Thầy, một người bị mọi người ghét bỏ, Thầy không cho là người hiền. Con hiểu. Nhưng một người được mọi người yêu mến, Thầy cũng không cho là người hiền. Con không hiểu. Vậy người hiền thật sự phải là người như thế nào? Xin Thầy giảng cho chúng con tường…
Nhìn các học trò theo mình bấy lâu, chữ nghĩa thánh hiền thông thuộc, hiểu biết hơn người mà vẫn không trả lời được câu hỏi có vẻ… tầm thường đó, Thầy Khổng Tử ôn tồn bảo:
– Các con ạ, phàm ở đời… thời buổi nào, bất cứ nơi nào, xã hội, tổ chức nào… cũng luôn luôn có hai hạng người tốt và xấu, thiện và bất thiện… như ngày và đêm, như ánh sáng và bóng tối. Người tốt lành làm việc thiện, sống cho người, quên mình, vị tha, bác ái, nêu gương sáng bằng hành động, thấy điều sai quấy dám nói lên để sửa đổi, cải tiến. Người hiền không xu nịnh, a dua, không lợi dụng người khác cho quyền lợi riêng tư… Người xấu chỉ nghĩ đến mình, mọi hành động đều nhằm tư lợi, bè phái, thấy người hơn mình thì gièm pha, đặt điều nói xấu, vu khống, hành động theo phương châm “cứu cánh chứng minh phương tiện,” điều gì cũng dám làm nếu có lợi cho mình, không cần biết hậu quả xảy đến cho người khác… Vậy được người xấu ưa chuộng có phải là người hiền không? Bị người tốt không ưa có phải là người hiền không? Người được cả hai loại người tốt và xấu ưa thích tự bản chất đã là người xấu, rồi dùng sự khéo léo, lừa lọc, mánh mung để làm vừa lòng mọi người, đi với bụt thì mặc áo cà-sa, đi với ma thì mặc áo giấy, không dám có ý kiến, lập trường, thấy sai quấy không dám nói vì sợ làm mất lòng, mất lợi. Đây là hạng người rất nguy hiểm trong sự giao kết bạn bè, hoặc làm việc chung với nhau. Các con phải cẩn thận. Phần các con, nếu muốn trở nên người tốt, hữu ích cho nhơn quần xã hội, các con không thể, không phải, và cũng không nên làm vừa lòng tất cả mọi người bất cứ lúc nào, ngay cả đối với thầy đây. Nói khác, các con phải dám nói sự thật, làm chứng nhân cho sự thật, dù bản thân mình phải chịu thiệt thòi.
Nghe đến đây, một học trò khác thắc mắc, hỏi tiếp:
– Vậy, thưa Thầy, người hiền là người vừa được thương, vừa bị ghét?Khổng Tử gật đầu đáp:
– Đúng. Vấn đề ở đây là ai thương, ai ghét. Đừng hành động khiến người tốt lành lánh xa, và kẻ dữ bu quanh vui mừng. Vậy người hiền là người được kẻ thiện trong làng thương và bị kẻ bất thiện trong làng ghét. Người làm vừa lòng tất cả mọi người trong làng, được mọi người ưa thích, là hạng người ba phải, các con nên tránh xa.

19 comments

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *